సర్వేపల్లి రాధాకృష్ణన్: తత్వశాస్త్రం నుండి రాష్ట్రపతి భవనం వరకు ఒక అద్భుత ప్రయాణం

 

పరిచయం

భారతదేశ చరిత్రలో మేధస్సును, రాజ్యాధికారాన్ని మేళవించిన అరుదైన వ్యక్తిత్వం డాక్టర్ సర్వేపల్లి రాధాకృష్ణన్. ఆయన కేవలం ఒక రాజకీయ నాయకుడు మాత్రమే కాదు, తూర్పు మరియు పశ్చిమ దేశాల మధ్య వైచారిక అగాధాన్ని పూడ్చిన ఒక గొప్ప సాంస్కృతిక వారధి. ఒక వైపు భారతీయ ప్రాచీన తత్వశాస్త్రంలోని లోతును ఆకళింపు చేసుకుంటూనే, మరోవైపు పాశ్చాత్య ఆధునికతను విశ్లేషించగలిగిన అద్భుత మేధావి ఆయన. భారతదేశపు రెండవ రాష్ట్రపతిగా బాధ్యతలు చేపట్టిన రాధాకృష్ణన్ గారు, ఒక తత్వవేత్త దేశాధినేత కావడం అనేది ఆ దేశ నైతికతను మరియు వైజ్ఞానిక గౌరవాన్ని ఎంతగా పెంచుతుందో ప్రపంచానికి చాటి చెప్పారు. తత్వవేత్తలే రాజులుగా ఉండాలన్న ప్లేటో వంటి వారి కలలను నిజం చేస్తూ, ఆయన అధికారాన్ని జ్ఞానానికి సేవ చేసే సాధనంగా మలిచారు.

తొలి అడుగులు: సామాన్య బాల్యం నుండి అసాధారణ విద్యాభ్యాసం వరకు

రాధాకృష్ణన్ గారి ప్రయాణం 1888 సెప్టెంబర్ 5న తిరుత్తణిలోని ఒక నిరుపేద బ్రాహ్మణ కుటుంబంలో ప్రారంభమైంది. ఆర్థిక ఇబ్బందులు ఆయన బాల్యాన్ని వెంటాడినప్పటికీ, జ్ఞానం పట్ల ఆయనకు ఉన్న ఆసక్తి మాత్రం తగ్గలేదు. నిజానికి ఆయన తత్వశాస్త్రాన్ని ఒక లక్ష్యంగా ఎంచుకోలేదు; తన బంధువు ఒకరు వదిలి వెళ్ళిన తత్వశాస్త్ర పుస్తకాలు ఉచితంగా లభించడం వల్ల యాదృచ్ఛికంగా ఆ విషయాన్ని ఎంచుకున్నారు. అయితే, మద్రాస్ క్రిస్టియన్ కాలేజీలో తన ఉపాధ్యాయుడైన ప్రొఫెసర్ ఆల్ఫ్రెడ్ జార్జ్ హాగ్ వంటి వారు హిందూ ధర్మంపై చేసిన విమర్శలే రాధాకృష్ణన్ గారిలో గొప్ప జిజ్ఞాసను పెంచాయి.

ఆ విమర్శలకు సమాధానం వెతికే క్రమంలోనే ఆయన హిందూ ధర్మాన్ని లోతుగా అధ్యయనం చేశారు. "మనం అంతా తెలుసుకున్నామని భావించిన క్షణమే, నేర్చుకోవడం ఆపేస్తాం" (When we think we know, we cease to learn) అనే తన సిద్ధాంతానికి అనుగుణంగా ఆయన నిరంతరం జ్ఞానాన్వేషణ చేశారు. పరిమిత వనరులు ఉన్నప్పటికీ, సవాలును స్వీకరించి తన సంస్కృతిని కాపాడుకోవాలనే తపన ఒక వ్యక్తిని ఎలా ఉన్నత స్థానానికి చేరుస్తుందో ఆయన తొలి రోజులే నిరూపించాయి.

జ్ఞాన శిఖరం: ప్రపంచ వేదికపై భారతీయ తత్వశాస్త్రం

రాధాకృష్ణన్ గారు భారతీయ తత్వశాస్త్రాన్ని ప్రపంచానికి పరిచయం చేసిన తీరు అమోఘం. కలకత్తా విశ్వవిద్యాలయంలో కింగ్ జార్జ్ V చైర్ ప్రొఫెసర్‌గా, ఆక్స్‌ఫర్డ్ విశ్వవిద్యాలయంలో ప్రతిష్టాత్మకమైన స్ఫాల్డింగ్ ప్రొఫెసర్‌గా ఆయన చేసిన సేవలు అజరామరం. ఆయన హిందూ ధర్మాన్ని ఒక 'శాస్త్రీయ మతం' (Scientific Religion) గా అభివర్ణించారు. అది కేవలం నమ్మకం మాత్రమే కాదు, అనుభవం మరియు అంతర్దృష్టి (Intuition) ద్వారా పొందే సత్యమని నిరూపించారు. ఆయన ప్రతిపాదించిన 'అభేద భావం' (The Spirit of Abheda) మానవ గౌరవానికి (Human Dignity) పెద్దపీట వేసింది.

ఈ సిద్ధాంతం ప్రకారం ప్రతి వ్యక్తిని ఒక లక్ష్యంగా (End) చూడాలే తప్ప, ఒక సాధనంగా (Means) వాడకూడదు. పాశ్చాత్య విమర్శల నుండి హిందూ ధర్మాన్ని రక్షించడమే కాకుండా, అది ఒక తార్కిక జీవన విధానమని నిరూపించడం ద్వారా భారతీయ ఆత్మగౌరవాన్ని ప్రపంచ యవనికపై నిలబెట్టారు. విద్యావేత్తగా ఆయన సంపాదించిన ఈ గౌరవం, తరువాతి కాలంలో ఆయన రాజకీయ ప్రయాణానికి బలమైన పునాది వేసింది.

రాజకీయ ప్రయాణం: దౌత్యవేత్త నుండి దేశాధినేత వరకు

రాధాకృష్ణన్ గారు రాజకీయాల్లోకి ఆలస్యంగా ప్రవేశించినప్పటికీ, తన మేధస్సుతో రాజనీతికి కొత్త హుందాతనాన్ని తెచ్చారు. ఆయనను చరిత్రకారులు "నీడలోని రాజకీయవేత్త" (Politician in shadow) అని పిలుస్తారు. దౌత్యవేత్తగా సోవియట్ యూనియన్‌కు భారత రాయబారిగా పనిచేసిన ఆయన, అటుపై భారత ఉపరాష్ట్రపతిగా, రాష్ట్రపతిగా అత్యున్నత బాధ్యతలు చేపట్టారు. అయితే, పదవుల కంటే ముందే ఆయన విద్యా పరిపాలనలో తన ముద్ర వేశారు. ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయం (1931-36) మరియు బనారస్ హిందూ విశ్వవిద్యాలయం (BHU) వైస్-ఛాన్సలర్‌గా ఆయన చేసిన సేవలు చిరస్మరణీయమైనవి.

భారత రాజ్యాంగ పరిషత్ (Constituent Assembly) సభ్యుడిగా ఆయన లౌకికవాదం (Secularism) పై కీలకమైన వాదనలు చేశారు. ప్రభుత్వ విద్యా సంస్థల్లో మతపరమైన బోధనలు ఉండకూడదని ఆయన స్పష్టంగా చెప్పారు. 1931లో ఆయనకు లభించిన 'నైట్‌హుడ్' (సర్) బిరుదును స్వాతంత్ర్యానంతరం ఆయన పక్కన పెట్టారు; బిరుదుల కంటే తన విద్యా నేపథ్యాన్ని సూచించే 'డాక్టర్' అనే పేరుకే ఆయన ప్రాధాన్యత ఇచ్చారు. అధికారం కంటే విలువలకు ప్రాధాన్యత ఇచ్చే నాయకత్వం దేశ అభివృద్ధికి ఎంత అవసరమో ఆయన తన జీవనశైలి ద్వారా నిరూపించారు.

అమర వారసత్వం: ఉపాధ్యాయ దినోత్సవం మరియు గౌరవ పురస్కారాలు

రాధాకృష్ణన్ గారి వారసత్వం నేటికీ ప్రతి సెప్టెంబర్ 5న 'ఉపాధ్యాయ దినోత్సవం' రూపంలో ప్రతిధ్వనిస్తూనే ఉంటుంది. "ఉపాధ్యాయులే దేశంలో అత్యుత్తమ మేధావులై ఉండాలి" అన్నది ఆయన ప్రగాఢ విశ్వాసం. ఆయన పుట్టినరోజును వేడుకగా చేసే బదులు, గురువులను గౌరవించే రోజుగా మార్చాలని కోరడం ఆయన వినయానికి నిదర్శనం. ఆయన చేసిన సేవలకు గుర్తింపుగా భారత ప్రభుత్వం 1954లో అత్యున్నత పౌర పురస్కారం 'భారతరత్న'తో గౌరవించింది.

అంతర్జాతీయ వేదికలపై 1975లో ఆయన అందుకున్న 'టెంపుల్టన్ పురస్కారం' మరొక మైలురాయి. ఆ పురస్కారంతో వచ్చిన పూర్తి నగదును ఆయన ఆక్స్‌ఫర్డ్ విశ్వవిద్యాలయానికి విరాళంగా ఇచ్చారు. నేటికీ ఆయన గౌరవార్థం ఆక్స్‌ఫర్డ్ వంటి సంస్థలలో 'రాధాకృష్ణన్ స్కాలర్‌షిప్‌లు' కొనసాగుతున్నాయి. ఒక వ్యక్తి మరణించిన తర్వాత కూడా ఆయన ఆశయాలు ఉపాధ్యాయుల రూపంలో, మేధావుల రూపంలో సమాజంలో నిరంతరం జీవించే ఉంటాయని ఆయన జీవిత సారాంశం మనకు బోధిస్తుంది.

ముగింపు: 

డాక్టర్ సర్వేపల్లి రాధాకృష్ణన్ జీవితం నేటి తరానికి ఒక గొప్ప సందేశం. అఖండమైన జ్ఞానం, నిండైన వినయం, నిరంతర సేవ అనే త్రివేణీ సంగమమే ఆయన సమగ్ర రూపం. తూర్పు దేశాల ఆధ్యాత్మికతను, పశ్చిమ దేశాల హేతువాదాన్ని అనుసంధానం చేస్తూ ఆయన నిర్మించిన వంతెన ప్రపంచ శాంతికి మరియు పరస్పర అవగాహనకు ఎంతో దోహదపడింది. మేధస్సు అనేది కేవలం పదవుల కోసం కాకుండా, సమాజ శ్రేయస్సు కోసం ఎలా ఉపయోగించాలో ఆయన తన జీవితం ద్వారా మనకు నేర్పారు. ఆయన దృష్టిలో, "వేదాంతం అనేది ఒక మతం కాదు, అది మతాలకే మూలమైన మతం" (The Vedanta is not a religion, but religion itself). ఆ మహనీయుని ఆశయాలు భావి తరాలకు నిరంతరం మార్గదర్శకంగా నిలుస్తాయి.